Hepimizin çekmecesinde bir köşede duran, ekranı çatlak ya da modeli eskimiş o eski telefonlar aslında birer hatıra kutusu değil; içlerinde banka bilgilerimizden aile fotoğraflarımıza kadar devasa bir arşiv barındırıyor. Birçoğumuz yeni bir modele geçerken eski cihazımızı "ayarlardan sıfırla" diyerek bit pazarlarına, telefonculara ya da internet üzerinden tanımadığımız kişilere satıyoruz. Ancak dijital dünyada hiçbir şey göründüğü kadar kolay silinmiyor.
"Format Attım" Yanılgısı
Sokaktaki vatandaşa sorduğunuzda genel kanı şu: "Fabrika ayarlarına döndürdüm, her şey silindi." Oysa işin teknik boyutu çok daha ürkütücü. Bir dosyayı telefonun çöp kutusuna atmak veya cihazı sıfırlamak, o veriyi tamamen yok etmiyor; sadece o verinin kapladığı alanı "üzerine yeni bir şey yazılabilir" olarak işaretliyor. Yani profesyonel bir veri kurtarma yazılımı kullanan herhangi biri, sizin "sildim" dediğiniz o özel fotoğrafları veya notları dakikalar içinde geri getirebiliyor.
Bit Pazarlarındaki "Dijital Miras"
Şehrin ikinci el tezgahlarını gezdiğinizde, tozlu raflarda duran onlarca akıllı telefon görüyorsunuz. Bu cihazların bir kısmı çalınmış, bir kısmı ise ihtiyaçtan satılmış. Ancak ortak noktaları şu: Çoğunun içindeki veriler, cihazı alan kişinin insafına kalmış durumda. Araştırmalar gösteriyor ki, ikinci el alınan cihazların %30’undan fazlasında eski sahibine ait kimlik bilgileri, sosyal medya şifreleri veya özel mesajlar hala ulaşılabilecek durumda duruyor. Bu da dolandırıcılar için bulunmaz bir nimet.
Sadece Bir Cihaz Değil, Bir Hayat Satılıyor
Eski telefonunuzu alan bir kişi, rehberinizdeki numaralara ulaşarak sizin adınıza yakınlarınızı arayabilir, bulut hesaplarınıza sızabilir ya da galerinizdeki görsellerle size şantaj yapabilir. Dijital güvenlik uzmanları uyarıyor: Bir cihazı sadece sıfırlamak yetmez, verilerin üzerine "rastgele veri yazma" (shredding) işlemi yapılması veya cihazın şifrelenmiş bir şekilde sıfırlanması şart.
.jpg)
Ne Yapmalı?
Eğer eski cihazınızı elden çıkaracaksanız, basit bir silme işleminden fazlasını yapmalısınız. Uzmanlar, cihazı sıfırlamadan önce verileri şifrelemeyi, ardından fabrika ayarlarına dönmeyi ve mümkünse cihazın hafızasını anlamsız büyük dosyalarla (örneğin uzun manzara videoları) doldurup tekrar sıfırlamayı öneriyor. Böylece eski verilerinizin üzerine yeni veriler yazılmış oluyor ve geri getirilmesi imkansızlaşıyor.
Unutmayın; o eski, kırık dökük telefonunuz sadece birkaç yüz lira edebilir ama içindeki bilgiler paha biçilemez. Bir sonraki satışınızda sadece cihazı değil, hayatınızı da paketleyip başkasına veriyor olabilirsiniz.
